Metronidazool ter bestrijding van Hexamitose

(Bron: Dr. Discus / Leo Lammerse)

Inhoudsopgave
Hexamitose    Symptomen    Voorkomen is beter dan genezen    Behandeling via het water    Behandeling via het voer    Ze eten niet meer!    Nog steeds witte ontlasting?   

Hexamitose

Hexamitose, ook wel gatenziekte genoemd, wordt veroorzaakt door flagellaten welke zich bij Discusvissen nestelen in organen zoals galblaas, maag, lever, hart en vaak ook in de darm waar dan etterige ontstekingen ontstaan. (witte ontlasting)

Het flagellaat waar onze vissen meestal last van hebben noemde Amlacher in 1970 Octomites symphysodoni. Hexa staat voor 6 en Octo staat voor 8 zweepstaartjes. De naam Hexamitose is dus eigenlijk fout en zou dus in feite Octomitose moeten heten. Ook werd er nog een andere soort ontdekt namelijk de Spironucleus. Het verschil is goed te zien aan de Axostylen met welke naam de dunne buigzame skeletstaafjes worden aangeduid die in de lengterichting van de cel lopen en elkaar bij Spironucleus kruisen. Overigens komen flagellaten ook bij andere cichliden voor, maar ook bij tandkarpertjes, goudvissen en forellen.

Een soort welke vooral bij Discusvissen uit Azië voorkomt is de Protoopalina symphysodonis. Deze is wel de grootste onder de flagellaten en dan ook gemakkelijk te herkennen tussen de andere flagellaten (microscoop 400 x). Wat opvalt is de beharing en ook de twee celkernen aan de voorzijde. De parasiet is aangepast aan het leven in de darm. Eenmaal uitgescheiden met de uitwerpselen zal hij in het aquarium vrij snel afsterven tenzij hij door een vis weer wordt opgegeten. Als de vis donker kleurt met bleke huidplekken dan is een infectie waarschijnlijk en dient de verse ontlasting onderzocht te worden met een vergroting van 100 x . De dieren bewegen zeer snel. Er ontstaan bij aantasting door dit flagellaat géén gaten in de kop terwijl de vis behoorlijk kan schuren omdat deze parasiet zich ook op de huid kan hechten waarbij er een gaatje in de huid wordt geboord waarbij kleine witte of grijze kratertjes ontstaan.

Flagellaten planten zich voort d.m.v. de vorming van cysten waarbinnen de parasiet zich eenvoudig in tweeën deelt. In deze toestand verlaten ze de vis, samen met de ontlasting welke meestal bleek van kleur en slijmerig is. Door microscopisch onderzoek van de verse ontlasting (b.v. met pipet afhevelen) kan een beslissende diagnose worden gesteld.

Het herkennen van de zweepdiertjes als zodanig is reeds voldoende. Ze vertonen weinig contrast, wat verbetert kan worden door donkerveldverlichting of scheve verlichting toe te passen of door op het materiaal op het objectglas een druppel 1% toluidineblauw oplossing toe te voegen. Zolang de organismen leven kleuren ze zich niet of nauwelijks en steken daardoor dan af tegen de gekleurde achtergrond van cellen en oplossing. Afgestorven cellen kleuren sterk. In de levende cel kan de kern lichtblauw kleuren en de korreltjes in de cel violet.

Flagellaten infecties kunnen geruime tijd latent blijven om dan plotseling manifest te worden als er zich iets in de uitwendige omstandigheden wijzigt, bijv. water, temperatuur, voedsel, vooral als dit gepaard gaat met vitaminegebrek (B2).

Ook kunnen de vissen weer spontaan genezen maar in werkelijkheid wordt de infectie dan maar weer sluimerend (latent) en kan later opnieuw uitbreken. (manifest worden)

Terug naar inhoudsopgave

Symptomen

Bij Discusvissen zien we meestal een donkere grijs-zwarte, kleur (niet bij sommige Aziaten), stilstaan op donkere plaatsen, trillen over het gehele lichaam , kopschudden, gestagneerde eetlust, vrijwel geen ontlasting en wanneer deze er wel is dan is deze soms taai en wit tot grijs van kleur en draderig. Normaal heeft een Discusvis zwarte keuteltjes. Door toevoeging van kleurstoffen (o.a. Discusgranulaat) kan deze kleur anders worden. Ook kan verslapping optreden waarbij zwemproblemen ontstaan en de vis zijdelings krom trekt en op de bodem belandt. In het laatste stadium zien we witte, draadachtige ontlasting welke lang aan de anus blijft hangen. De typische gaten zien we bij de jonge vis niet: deze is meestal reeds dood voordat deze kenmerken zich gaan vertonen. Door het weigeren van het voer vermagert de vis sterk en er ontstaat een “mesrug”. Dergelijke vissen zijn bijna niet meer op hun normale gewicht te krijgen. Hiervoor zijn kennelijk de organen te ver aangetast. Op tijd reageren is dus noodzakelijk en uitstel van behandeling kan dodelijk zijn voor de vissen. Bij maanvissen zien we vaak dat de zwarte strepen donkerder en fonkelender worden terwijl ook het oog feller kleurt. Krampachtige trekkingen met de rugvin treden op terwijl er rukkerig wordt gezwommen. Zowel bij Discusvissen als bij maanvissen zien we vaak gaatjes in de kop, meestal vlak boven de ogen en in het voorhoofd (niet te verwarren met de neusgaten) waar witte propjes uitkomen, vandaar de naam “gatenziekte”. Deze gaten worden vrijwel zeker niet veroorzaakt door de aanwezigheid van flagellaten in deze gaten (zoals oudere aquariumboeken ons nog wel eens willen laten geloven). Onderzoek heeft aangetoond dat Octomites kennelijk een milieu schept voor parasitaire schimmels zoals Ichthyosporidium en Mycobacterium piscium, de verwekker van de bekende vistuberculose. Dit “samenwerkingsverband” is onder meer verantwoordelijk voor de witte uitstulpingen in het bovendeel van de kop en rond de ogen en is typisch een zwakteverschijnsel. Onder slechte omstandigheden kunnen deze gaatjes ook optreden zonder dat er sprake is van een infectie met flagellaten! Naar de oorzaak van het ontstaan van deze gaatjes wordt overigens nog steeds onderzoek gedaan. Waarschijnlijk wordt dit veroorzaakt door vitaminegebrek doordat er té eenzijdig wordt gevoerd. Deze gaten zijn vaak meer oppervlakkig en groter van afmeting. Het ziet er meer uit als een kuiltje waaraan wat schubben ontbreken.

Terug naar inhoudsopgave

Voorkomen is beter dan genezen

Het ontstaan van deze ziekte kan dan ook grotendeels voorkomen worden door het scheppen van de juiste leefomstandigheden zoals het juiste water (200 tot 500 microsiemens), de juiste temperatuur (ca 30 graden Celsius), de juiste zuurgraad (pH6,5 tot 7, zuurder mag maar is slecht voor de planten), voldoende zuurstof en schoon (onbelast) water met voldoende mineralen en sporenelementen.

Ook een uitstekende, afwisselende, voeding waarin vitaminen en sporenelementen niet mogen ontbreken, is onontbeerlijk.

Ook bij de aanschaf van nieuwe vissen dient goed op ziekteverschijnselen te worden gelet. Let op de donker keuteltjes en voldoende vlees in de kop boven de ogen. Is de vis levendig en nieuwsgierig? Juist in de handel kan deze ziekte snel optreden door stress en steeds wisselende voorraden.

Vangst / transport / opvangstation / transport naar vliegveld / vliegtuig / transport naar groothandel / vangst bij groothandel en transport naar aquariumwinkel / vangst bij aquariumwinkel en transport naar de bak thuis en steeds maar weer ander water en meestal te koud. Van dit voorgaande wordt de vis nu niet echt vrolijk. En dan zwijgen we nog maar van de diverse therapieën welke onderweg worden uitgevoerd. Hoe warm was het water toen u met de vis thuis kwam van beurs of winkel? Vast geen 30 graden meer. Zet het emmertje voor in de auto met de kachel aan. Een piepschuimdoos is wel handig maar die paar liter water koelt echt wel snel af in een doos met dertig liter lucht. Beter is nog wat zakken (zonder vis) met warm water erbij te doen. Maar ja wie doet dat nou? Neemt u ook de doos mee de winkel in om hem daar alvast te laten acclimatiseren en zet u ook altijd de emmer met vissen op de (koude) grond om nog eens even lekker van gedachten te wisselen met iemand in de winkel?

Beter is het om vissen te kopen welke al enige tijd in de winkel zitten of de vissen via een liefhebber / kweker aan te schaffen. Omdat Discusvissen voedsel van de bodem opnemen is een besmetting door uitwerpselen zéér waarschijnlijk. Het vuil op de bodem dient dan ook zéér goed te worden afgeheveld, zeker bij jonge vis en tijdens het behandelen van een besmetting.

Terug naar inhoudsopgave

Behandeling via het water

1 gram Metronidazool op 100 liter aquariumwater. Vroeger gold een lagere dosering maar door resistentie en het verschijnen van de Aziatische vorm van Protoopalina symphysodonis is er thans 1 gram per 100 liter noodzakelijk. Dit maakt de behandeling wel duurder maar dat is helaas niet anders. Niet vergeten grind en decoratiematerialen van de berekende bakinhoud af te trekken en de inhoud van het filter of de bioloog er weer bij op te tellen. Het poeder eerst goed oplossen in lauw gedestilleerd water of water uit kation-anionfilter of osmose apparaat. Doseren bij de uitstromer van de pomp of in het pomp compartiment van de bioloog. Pas op: Metronidazool valt in categorie 2 en dit wil zeggen dat het (bij het inademen) kankerverwekkend is.

Bioloog of snelfilter gewoon laten doordraaien. Niet over kool, kunsthars of Ultra Violet licht filteren. Water van tevoren goed verversen (50%) en ernstige vervuiling in filters verwijderen. Vervuiling breekt het geneesmiddel snel af. De watertemperatuur moet omhoog naar 32 tot 33 graden. Wel dient u rekening te houden met de bijvissen. Discusvissen kunnen gemakkelijk 37 graden Celsius verdragen maar sommige bijvissen niet. De meesten verdragen temperaturen tot 33 graden goed. Na drie dagen 50 % van het water verversen en over kool filteren.

Nu 4 rustdagen aanhouden (het water blijft op 33 graden) en dan de hele behandeling nog eens herhalen. Dit niet vergeten in verband met het veroorzaken van resistentie en het uitkomen van eventueel nog aanwezige cysten.

Tenzij anders vermeld is de door mij verstrekte hoeveelheid geneesmiddelen altijd bedoeld voor uw totale te behandelen water hoeveelheid. Als er meer dan één bak behandeld moet worden dan doen we dit als volgt: tel de inhoud van de bakken bij elkaar op, bijvoorbeeld 500 liter, 225 liter en twee bakken van 100 liter = 925 liter. Vul de inhoud van de fles nu aan tot 925 cc en verdeel in de eerste bak 500 cc en de tweede bak 225 cc etc. tot de fles leeg is.

Terug naar inhoudsopgave

Behandeling via het voer

Ook is het mogelijk Metronidazool via het voer toe te dienen. We gebruiken dan 2,5 gram op 500 gram voer.

Koop bij de aquariumwinkel een plak levende muggenlarven. (meestal even van tevoren bestellen) Dit is ca. 500 gram. Meestal zitten deze in een krant verpakt. Vouw de krant open en spreidt de larven wat uit en laat ze goed uitdrogen. Ze mogen echter niet dood gaan! Als ze, na enige tijd, wat droger zijn (meestal 1 á 2 uur) dan doe je ze in een papje waar ook het medicijn in zit (Flubenol of Metronidazool). Dit papje moet niet te waterig zijn. De larven zuigen zich nu weer vol en nemen zo de Metronidazool op. Laat ze hier enige uren in staan om ze goed te verzadigen. Van het geheel ijsklontjes maken en aan de vissen voeren. (1 keer per dag) Bij het voeren het ijsklontje niet ontdooien en ook niet afspoelen. Zó komt het medicijn in de vis terecht.

Men kan natuurlijk ook het spul aan het eventueel zelfgemaakt diepvriesvoer toevoegen maar het kan ook worden gedruppeld op droogvoer waarbij men het laat intrekken en weer opdrogen. Met name voertabletten en Discusin is hier prima voor geschikt. Dicusin is geperst droogvoer.

Terug naar inhoudsopgave

Ze eten niet meer!

Bij voedselweigering is er nog een methode welke ik een aantal malen met goed gevolg heb toegepast bij zieke vissen van wanhopige aquarianen. Er wordt een oplossing gemaakt van 500 mg Metronidazool op 200 cc water. Nu nemen we een injectiespuitje met een plastic mondstukje. Dit mondstukje wordt een beetje opgeruwd met een mesje of een stukje schuurpapier. Nu wordt er een stukje ventielslang over het mondstukje geschoven. Twee keer heb ik het meegemaakt dat de vis weigerde het slangetje los te laten waardoor ik op stel en sprong op zoek moest naar een pincet om daarmee mijn slangetje terug te peuteren. Vandaar het opruwen van het mondstukje. Vastplakken heeft meestal geen zin daar het spuitje vaak van polyethyleen is gemaakt. Dit materiaal is niet verlijmbaar.

Het slangetje korten we zodanig in dat het, na het inbrengen in de bek van de vis, tot juist achter het uiteinde van het kieuwdeksel komt. De vis wordt nu uit het aquarium gevangen en in een vochtige doek gedaan, zódanig dat het beest zijn kop er nog uitsteekt. Met duim en wijsvinger wordt de bek van de vis met lichte zijwaartse druk geopend (de vis hoeft geen kaakfractuur). Het ventielslangetje wordt nu ingebracht en er wordt, naar gelang de grootte van de vis, maximaal 2 cc medicinale oplossing ingespoten. Nu moet u ongeveer 30 seconden wachten totdat de vis het grootste deel heeft doorgeslikt. Hierna wordt de vis teruggezet in de bak. Hij (of zij) zal nog wat medicijn uitspugen maar het grootste deel zit erin als het goed is. De vis zal niet erg behulpzaam zijn bij dit gegoochel. Zit het medicijn er na drie minuten nog niet in dan stoppen we even en doen de vis terug in zijn natuurlijk element en wachten een kwartiertje voor de tweede poging. Na wat oefening zal het inbrengen van het medicijn weinig moeite meer kosten.

Ook is het mogelijk een medicinaal voerpapje te maken van voer tabletten of granulaat. Dit moet goed worden gemalen en gezeefd omdat het anders het injectiespuitje verstopt. Het papje kan nog worden verrijkt met wat druppels multi vitamine. Even goed kijken wat de juiste dosering is: wordt er teveel uitgespuugd via de kieuwen dan is het slangetje tekort of de dosering te groot. Dit veroorzaakt dan verstopping van de kieuwen waardoor de vis niet goed meer kan ademhalen zodat het middel erger is dan de kwaal.

Overigens ben ik van mening dat als we dwangmatig moeten gaan voederen we te lang hebben gewacht met medicatie. De vissen zijn vaak al erg verzwakt en de kans op herstel wordt aanzienlijk kleiner. Bovendien is de behandeling niet erg visvriendelijk. De slijmhuid beschadigt en er wordt stress veroorzaakt etc. De behandeling is niet zonder risico`s maar van niets doen gaat de vis zeker dood.

Terug naar inhoudsopgave

Nog steeds witte ontlasting?

Zoals een spreekwoord luidt komt een ongeluk zelden alleen en dit is ook bij de flagellaten vaak zo. Ze veroorzaken beschadigingen aan de darmen waardoor de daar aanwezige bacteriën hun kans schoon zien en de boel gaan ontsteken. De witte ontlasting is in feite geen verteerd of half verteerd voedsel maar stukjes ontstoken darmweefsel. Door deze ontsteking eet de vis niet meer, dit is pijnlijk als het in de darm terechtkomt en zó verzwakt het dier verder. We moeten dus nog wat aan die ontsteking doen en dat kan prima met een aantal anti bacteriële middelen zoals Baktopur (1 tablet op 50 liter water), Bactrimel 480 mg ook wel Cotrimoxazol of Eusaprim genoemd (ook 1 tablet = 480 mg op 50 liter water). Het product bestaat uit de werkzame stoffen Trimetroprim en Sulfamethoxazol in de verhouding 1 : 5. In dit geval dus 80 en 400 mg. Humaan wordt het middel gebruikt bij blaasontstekingen terwijl Metronidazool gebruikt wordt bij de bestrijding van vaginale flagellaten. Cotrim forte is een tablet van 960 mg en deze is dus voldoende voor een hoeveelheid van 100 liter water.

Overigens is hier nog een waarschuwing op zijn plaats: Er is ook een vloeibare versie Trimetroprim / Sulfamethoxazol verkrijgbaar bij de dierenarts. Hoewel het erg voor de hand ligt om dit product te gebruiken omdat het vloeibaar is moet het toch ten sterkste worden afgeraden: onder bepaalde omstandigheden wordt het aquariumwater plotseling wit en sterven de vissen zeer snel. Alleen een acute verversing kan de ramp afwenden. De veroorzaker van dit fenomeen blijkt volgens de informatie van de leverancier het oplosmiddel te zijn. (en dus niet de werkzame stof!) Volgens mijn ervaringen hebben de vissen een grote tolerantie tot beide stoffen. Tot slot wil ik nog Binox noemen in de dosering van 5 gram per 100 liter. Dit is evenals Baktopur ontwikkeld voor gebruik in het aquarium en werkt uitstekend.

Het is altijd raadzaam kuren te doen op een moment (weekeinde) dat u de vissen kunt blijven observeren. Mocht er zich dan een calamiteit voordoen dan kunnen we door een acute waterverversing vaak verliezen voorkomen. Ook een goede doorluchting en water beweging is bij het kuren aan te bevelen.

Hoewel het bovenstaande met de grootste zorgvuldigheid is samengesteld kan ondergetekende niet aansprakelijk worden gesteld voor mogelijke schade. Het verdient altijd aanbeveling er goede literatuur bij te raadplegen en de doseringen nog eens zelf na te rekenen.

Veel succes bij de behandeling!

    
Hexamita

    
Onder de microscoop

Terug naar inhoudsopgave